هشتمين اثر تاريخي ايران زمين به نام كتيبه داريوش هخامنشي در كوه بيستون در سازمان جهاني يونسكو به ثبت رسيد تا دولتمردان ايراني اين رويداد فرخنده را در چهاردهم آبان ماه سال 1385خورشیدی جشن بگيرند .

كتيبه اي كه به 3 زبان عيلامي ، اكدي و فارسي باستان نگاشته شده و از آغاز فرمانروايي داريوش شاه سخن مي گويد. كتيبه اي كه سند پادشاهي داريوش كبير بوده و از شكوه و جلال تمدن ايراني سخن مي گويد.

 7 آبان ماه مصادف با بزرگداشت كورش كبير است. كسي كه اولين بيانية حقوق بشر را نوشت و ملت تحت امرش را در اجراء مراسم آييني – ديني خود آزاد گذاشت. شاهي كه تمدن درخشان ايران زمين را پايه گذاري و آزادي و آزادگي را معني كرد.

اوگفت:كه همه با هم برابر و برادرند . همه بايد در آرامش و آسايش و شادي زندگي كنند و همه مي توانند از زندگي آسوده و سعادتمند بهره مند شوند.

زبان رایج در میان زرتشتیان ایران،دری یا گورونی نام دارد. پیشینه این زبان به فارسی میانه در دوران اشکانیان می رسد.

بررسی های انجام شده توسط زبان شناسان حکایت از سیر تحول این زبان در طول تاریخ دارد. از آنجاییکه زبان همواره به سوی ساده تر شدن پیش می رود،فارسی دری تکامل یافته پارسی میانه است. واج های موجود و ساختار دستوری زبان این موضوع را ثابت می کند.به طور مثال خط پهلوی ساسانی ساده تر از خط پهلوی اشکانی است.

زبان گورونی دارای دو گویش یزدی و کرمانی است. هریک ازاین دو گویش به لهجه هایی تقسیم می شوند.از طرفی دیگرهریک از این لهجه ها نشان دهنده قوم خاصی از مناطق جغرافیایی گوناگون است.به طور مثال لهجه رحمت آبادی به گویش خراسانی نزدیک است.

در عهد ساسانیان شاهد قدرت گیری موبدان و هیربدان در ایران بودیم .به طوریکه شاهان و شاهزادگان متاثر از مقام روحانی آنها بوده اند.آنها در امور سیاسی و نظامی با موبدان مشورت کرده و از آنها مدد می جستند.این در حالی است که اشو زرتشت به موبد موبدان اعتقادی نداشته و در گاهان از انجمن مغان نام می برد. پیامبر بزرگ ایران بر انجمنی بودن و دموکراتیک بودن جامعه روحانی تاکید ویژه ای داشت.این موضوع را در دوران مادها شاهد هستیم. نخستین انجمن مغان با ترکیب شاگردان و پیروان اولیه اشوزرتشت تشکیل شد.دردوران هخامنشی نیز مغان مادی همچنان در دربار پرنفوذ بودند. اما با تشکیل سلسله اشکانی و قدرت گیری دوباره آیین میتراییسم در ایران از اهمیت موبدان و هیربدان کاسته شد تا جاییکه بلاش اشکانی به هیربدان بها داده و ازآنها در خواست جمع آوری و گرد آوری اوستای پراکنده را می کند.هیربدان تنسر و ساسان جد اردشیر نمونه بارز هیربدان بزرگ در اوخر دوران اشکانی هستند.

اندرزنامه متنی است که بهدینان را پند داده و دستورات و فرامین دینی را گوشزد می کند. اجرای درست آداب ورسوم،نیکی کردن به همنوعان و مردمان،داد ودهش،راست گویی و درست کرداری و در نهایت روش های درست زیوی از جمله بندهای اندرزنامه است.این متون به موبدان ،وزیران و شهریاران ساسانی منسوب می شود. معروفترین این متون،اندرزنامه آذر باد مهر اسپندان موبد موبدان دوران شاهپوردوم ساسانی است.

راستی بهترین است. خوشبختی ازآن کسی است که در پی خوشبختی دیگران باشد.

این ها جملات شیوایی از گاهان زرتشت.پیامبر ایران باستان برای نخستین بار ندای یکتاپرستی را در جهان سر داد و همه جهانیان را به راستی و درستی دعوت کرد. او گفت که نظم جهان از قانونی به نام اشا پیروی می کند. این قانون باید ها و نباید ها ،بایسته ها و نبایسته ها را تعریف کرده و اصول آفرینش و چوگنی نکوین آن را تشریح می کند.

این آتش از آتش آدریان یا درب مهر گرفته و در هرخانه ایرانی برافروخته بود. پدر خانه که وظیفه آتشبندی را داشت مامور بود تا آتش خانه را روشن و خوراک دهد.به هردلیلی اگر این آتش خاموش می شد برکت از آن کده یا خانه رخت می بست.

بازگانان،دين شناسان ،دانشمندان و اديبان آمدند و رفتند و اثرات چندي از خود برجاي گذاشتند.

اگر بخواهيم زندگي نامه و خدمات آنها را برشمريم ،صدها  کتاب بايد نوشت. در اينجا به اختصار  آنها را معرفي کرده و زندگي نامه شان را بررسي مي کنيم.